صبح اميد

امين حمزه ئيان/ ww.Nutshell.ir

زمين سياره يي يکتاست؛ يکتا براي ما آدميان. سياره يي که گويي با رنگ هاي آبي و سفيد تزيين شده است و همانند ديگر سياره هاي منظومه شمسي حرکت هاي مخصوص به خود را دارد. تا به امروز يگانه جايگاهي که در کيهان يافته ايم که حيات روي آن وجود دارد، تنها سياره ما، زمين است. زمين نه تنها خانه زيباي ما است بلکه اين کره نه چندان بزرگ (که ما را همچون مادري مهربان در برگرفته است) زيستگاه هزاران هزار جاندار و گياهي است که روي آن امکان حيات يافته اند. اما متاسفانه ما انسان ها با آلوده کردن زمين نه تنها بر اين اقليم تاثيرات منفي مي گذاريم و با انتشار گاز دي اکسيدکربن و به وجود آمدن پديده گلخانه يي (همانند آنچه بر سياره زهره اتفاق مي افتد) موجب گرم شدن زمين مي شويم، بلکه با توليد بي رويه انرژي و دقت نکردن در مصرف منابع، آلودگي هايي همچون آلودگي نوري را توليد مي کنيم، به طوري که ديگر حتي نمي توانيم طبيعت زيباي آسمان شب را همچون گذشتگان مان که در تابستان ها بر پشت بام ها مي خوابيدند و خيره به ستاره ها و شهاب هايي که گاه به گاه ردي از نور را بر آسمان جاي مي گذاشتند، نظاره گر باشيم.

اين انسان ها هستند که نه تنها با اعمال خود آزادي را از خويشتن مي گيرند، بلکه موجب اسير کردن تمام زمين در بندي سخت مي شوند. اکنون با نگاهي نجومي به سياره زمين و يادآوري يگانه بودنش شايد نيم نگاهي به کرده هاي خود اندازيم و اندکي بيشتر به اين مادر مهربان توجه کنيم؛ زميني که اگر نبود ما هم مطمئناً نبوديم.

اما مطالعه زمين در اخترشناسي چه اهميتي دارد؟ همان طور که خورشيد را در منظومه شمسي به عنوان مدلي از نزديک ترين ستاره مورد بررسي قرار مي دهيم، در اخترشناسي زمين را هم به عنوان سياره يي که داراي جو، گرانش، ميدان مغناطيسي، لايه هاي مختلف و عوارض گوناگون است، بررسي و تحليل مي کنيم. سياره زمين از لحاظ موقعيتش در منظومه شمسي در بهترين جايگاه و در منطقه يي که ما آن را کمربند حيات مي ناميم، قرار گرفته است. به اين ترتيب دمايي متعادل دارد (ميانگين 15 درجه سانتيگراد). اگر زمين به خورشيد نزديک تر بود، دمايي زياد پيدا مي کرد و حيات به شکل امروزي تشکيل نمي شد. همچنين اگر در موقعيتي دورتر از اکنون نسبت به خورشيد بوديم، سياره زمين از سرما هميشه يخبندان بود. وجود ماه (قمر زمين) هم موجب شده است در زمان پيدايش منظومه شمسي بسياري از برخوردهاي شديدي که توسط اجرام سرگردان امکان اصابت با زمين را داشتند، با سطح اين قمر برخورد کنند. همچنين وجود گرانش ماه و تاثيرات آن روي آب درياها و اقيانوس ها موجب به وجود آمدن موقعيتي خاص در آغاز، براي تشکيل حيات روي زمين شده است.

زمين سومين سياره منظومه شمسي است و از نظر ابعاد از عطارد، زهره و مريخ بزرگ تر است. گردش زمين به دور خورشيد (حرکت انتقالي) موجب پديد آمدن يک سال و حرکت به دور خود (حرکت وضعي) موجب پديد آمدن روز و شب مي شود. همچنين حرکت وضعي زمين موجب مي شود خورشيد و ستارگان در آسمان شب از شرق طلوع کرده و در غرب، غروب کنند. علاوه بر اين دو حرکت، زمين همراه با خورشيد با سرعت 250 کيلومتر در ثانيه در حال گردش به دور مرکز کهکشان راه شيري هستند و با اين سرعت هر 220 ميليون سال يک بار منظومه شمسي يک گردش کامل به دور کهکشان مي زند.

فاصله متوسط زمين از خورشيد 150 ميليون کيلومتر است که اين فاصله را يک واحد نجومي (AU) مي ناميم. سرعت فرار از سطح زمين 18/11 کيلومتر در ثانيه است به اين معني که اگر جسمي بتواند با اين سرعت از سطح پرتاب شود، ديگر به سطح زمين برنمي گردد و وارد فضا مي شود.

زمين از سه بخش اصلي سنگ کره، آب کره و جو تشکيل شده است. حدود نيمي از جو در 10 کيلومتر اول از سطح موجود است. خود جو بيش از 400 کيلومتر از سطح زمين پراکنده شده است اما در چنين فاصله هايي جو بسيار رقيق و عموماً داراي مولکول هاي هيدروژن است. زمين با ميانگين سرعت 30 کيلومتر در ثانيه در يک مدار بيضي شکل به دور خورشيد مي چرخد. محور زمين 5/23 درجه نسبت به صفحه مداري زمين به دور خورشيد (دايره البروج) کجي دارد. همين وجود کجي موجب پديد آمدن فصل ها روي زمين مي شود به طوري که زماني که در نيمکره شمالي تابستان است در نيمکره جنوبي در فصل زمستان هستيم.

زمين همانند ديگر اجزاي منظومه شمسي 6/4 ميليارد سال پيش از ابري گازي تشکيل شده است. در زمان هاي اوليه پيدايش، زمين سياره يي بدون آب و با سطحي داغ و جوي گازي بوده است. بعدها مواد سنگين آهن و نيکل به سمت مرکز زمين رفتند و هسته را تشکيل دادند و سطح زمين سردتر شد. درون زمين به واسطه شرايط خاص عناصر و ترکيبات ديگر توليد شده و به سطح زمين آمدند که موجب تشکيل آب و بخشي جديد از جو شدند و با پيدايش موجودات ميکروسکوپي و تک سلولي و در نهايت گياهان و شروع تجزيه هوا، عنصر مهم اکسيژن را در جو توليد کردند.